Endüstriyel tesislerde kullanılan fanlar, rotorlar, kasnaklar, pervaneler ve diğer döner ekipmanlar çalışma sırasında belirli devirlerde dönerek mekanik hareket oluşturur. Bu parçaların kütle dağılımında meydana gelen dengesizlikler ise balanssızlık olarak karşımıza çıkabilir.
Balanssızlık, özellikle yüksek devirlerde çalışan ekipmanlarda titreşim seviyesinin artmasına ve dönen sistem üzerinde istenmeyen mekanik kuvvetlerin oluşmasına neden olabilir.
Dönen parçadaki kütle dağılımından kaynaklanan dengesizliği uygun ölçüm ve düzeltme yöntemleriyle azaltarak ekipmanın daha dengeli çalışmasına yardımcı olmaktır.
Endüstriyel balans nedir?
Endüstriyel balans, dönen makine parçalarında meydana gelen kütle dengesizliklerinin ölçülmesi ve uygun bir yöntemle düzeltilmesi işlemidir.
Bir parçanın geometrik olarak düzgün görünmesi, mutlaka balansının iyi olduğu anlamına gelmez. Parçanın kütlesinin dönme eksenine göre dağılımı da çalışma sırasında önemli bir faktördür.
Dönen parça üzerinde bulunan küçük bir ağırlık farkı bile devir yükseldikçe daha belirgin bir kuvvet oluşturabilir. Bu nedenle endüstriyel balans işlemi, yüksek devirli döner ekipmanlarda önemli bir uygulamadır.
Balanssızlık nedir?
Balanssızlık, dönen bir parçanın kütle dağılımının dönme eksenine göre ideal durumda olmaması olarak açıklanabilir.
Parça döndüğü zaman bu dengesizlik merkezkaç kuvvetlerinin oluşmasına neden olur. Devir yükseldikçe söz konusu kuvvetlerin etkisi de artabilir.
Neden küçük bir balanssızlık önemli olabilir?
Dönen sistemlerde oluşan kuvvet yalnızca dengesiz kütleye değil, dönme hızına da bağlıdır. Bu nedenle yüksek devirde çalışan ekipmanlarda küçük bir dengesizlik bile titreşim açısından önemli hale gelebilir.
Endüstriyel balans neden yapılır?
Balans işleminin temel amacı, dönen ekipmanın daha dengeli çalışmasına yardımcı olmaktır. Balanssızlığın azaltılması, ekipmanın mekanik çalışma koşullarının iyileştirilmesine katkı sağlayabilir.
Özellikle sürekli çalışan endüstriyel makinelerde yüksek titreşim; rulmanlar, yataklar, miller, bağlantılar ve diğer mekanik bileşenler üzerinde ilave yük oluşturabilir.
Balans işleminin başlıca faydaları
- Dengesizlik kaynaklı titreşimlerin azaltılmasına yardımcı olur.
- Döner ekipmanın daha dengeli çalışmasını destekler.
- Rulman ve yataklara gelen gereksiz mekanik yüklerin azaltılmasına katkı sağlar.
- Mekanik aşınmanın kontrol altında tutulmasına yardımcı olabilir.
- Çalışma gürültüsünün azaltılmasına katkı sağlayabilir.
- Ekipmanın çalışma performansının korunmasını destekler.
Hangi parçalar balanslanabilir?
Balans işlemi birçok farklı döner ekipmanda uygulanabilir. Ancak her parçanın balans makinesinde işlenebilirliği; parçanın ağırlığına, çapına, uzunluğuna, geometrisine ve bağlantı şekline göre değerlendirilmelidir.
- Endüstriyel fanlar
- Fan çarkları
- Elektrik motoru rotorları
- Kasnaklar
- Kollektör ve armatür grupları
- Uygun endüstriyel pervaneler
- Döner miller
- Çeşitli rotor grupları
Statik balans ve dinamik balans arasındaki fark
Balans işleminin nasıl uygulanacağı parçanın yapısına ve çalışma koşullarına bağlıdır. Temel olarak statik ve dinamik balans kavramları kullanılır.
| Balans türü | Genel açıklama | Uygulama |
|---|---|---|
| Statik balans | Kütle merkezinin dönme eksenine göre dengesizliğinin giderilmesine yönelik işlemdir. | Uygun tek düzlemli uygulamalar. |
| Dinamik balans | Dönen parçanın farklı düzlemlerindeki dengesizliklerin değerlendirilmesine yönelik balans işlemidir. | Özellikle uzun veya iki düzlemde düzeltme gerektiren rotorlar. |
Özellikle uzun rotorlarda veya iki farklı düzlemde düzeltme yapılması gereken parçalarda dinamik balans önem kazanır. Hangi yöntemin kullanılacağı parçanın özelliklerine göre belirlenmelidir.
Fan balansı neden önemlidir?
Endüstriyel fanlar çoğu tesiste uzun süre çalışan döner ekipmanlardır. Fan kanatlarında oluşabilecek deformasyon, kir veya malzeme birikmesi, onarım işlemleri ve kütle farklılıkları fanın balans durumunu değiştirebilir.
Balansı bozulan bir fan çalışma sırasında titreşim oluşturabilir. Titreşim seviyesi yükseldiğinde fanın rulmanları, yatakları ve bağlı olduğu mekanik sistemler bundan etkilenebilir.
Bu nedenle özellikle bakım, onarım, kanat değişimi veya titreşim artışı sonrasında fan balansının kontrol edilmesi değerlendirilebilir.
Rotor balansı neden yapılır?
Elektrik motorlarında kullanılan rotorlar yüksek devirlerde çalışabilir. Rotor üzerindeki kütle dağılımının dönme eksenine göre dengesiz olması titreşim meydana getirebilir.
Rotor balansında öncelikle mevcut dengesizlik ölçülür. Daha sonra ölçüm sonucuna göre uygun düzeltme uygulanır ve işlem sonrasında kontrol ölçümü gerçekleştirilir.
Balans işlemi nasıl yapılır?
Her parçanın balans işlemi aynı şekilde gerçekleştirilmez. Ancak genel olarak endüstriyel balans süreci aşağıdaki aşamalardan oluşur.
1. Parçanın değerlendirilmesi
Parçanın çapı, uzunluğu, ağırlığı, geometrisi ve bağlantı şekli değerlendirilir. Makinenin kapasitesine uygunluğu kontrol edilir.
2. Makineye bağlama
Parça uygun bağlantı yöntemiyle balans makinesine bağlanır. Güvenli bağlantı ve doğru merkezleme ölçüm açısından önemlidir.
3. İlk ölçüm
Parçanın mevcut balans durumu ölçülür. Ölçüm sonucunda dengesizliğin miktarı ve açısal konumu belirlenir.
4. Düzeltme
Ölçüm sonucuna göre parçaya uygun düzeltme işlemi uygulanır. Parçanın yapısına göre uygun bölgede malzeme eksiltme veya ağırlık ekleme gibi yöntemler kullanılabilir.
5. Son kontrol
Düzeltme sonrasında tekrar ölçüm alınarak balans durumunun kontrolü gerçekleştirilir.
Balanssız ekipmanda hangi belirtiler görülür?
Dönen ekipmanda balans problemi çeşitli belirtilerle kendini gösterebilir. Ancak her titreşim probleminin sebebi balanssızlık değildir.
- Normalden yüksek titreşim
- Artan çalışma gürültüsü
- Rulmanlarda aşırı yük veya ısınma
- Döner ekipmanda anormal hareket
- Mekanik bağlantılarda gevşeme
- Düzensiz aşınma
Titreşim görüldüğünde doğrudan balans problemi olduğu sonucuna varılmamalıdır. Rulman arızası, mil eğriliği, kaplin hizasızlığı, gevşek bağlantılar veya diğer mekanik problemler de titreşime neden olabilir.
Balans ne zaman kontrol edilmelidir?
Balans kontrolü yalnızca arıza sonrasında yapılabilecek bir işlem değildir. Yeni imal edilen, revizyondan geçen veya çalışma koşulları değişen döner ekipmanlarda da değerlendirme yapılabilir.
- Fan veya rotor üzerinde onarım yapıldığında
- Fan kanadı veya döner parça değiştirildiğinde
- Rotor revizyon gördüğünde
- Ekipmanda titreşim artışı olduğunda
- Rulman veya yatak problemleri tekrar ettiğinde
- Dönen parçada kaynak veya malzeme ekleme işlemi yapıldığında
- Yeni imal edilen uygun döner ekipmanlarda
Çorlu'da endüstriyel balans hizmeti
Durmaz Teknik olarak Çorlu Yeni Sanayi Sitesi'ndeki atölyemizde uygun ölçü ve ağırlık sınırları içerisindeki döner ekipmanlar için balans hizmeti sunuyoruz.
Fan, rotor, kasnak, kollektör, pervane ve benzeri parçaların balans işlemleri için parçanın türü, yaklaşık ölçüleri, ağırlığı ve çalışma devri değerlendirilerek uygunluk konusunda bilgi veriyoruz.
Makinemizin mevcut kapasitesi:
- Maksimum ağırlık: 300 kg
- Maksimum çap: Ø1000 mm
- Maksimum uzunluk: 3000 mm